+90 0544 623 88 50
+44 7950 910 934
+44 7792 079 330
Whatsapp 
Eklem kıkırdak aşınması, eklem yüzeylerini kaplayan ve kemiklerin sürtünmeden hareket etmesini sağlayan kıkırdak dokunun zamanla incelmesi veya zarar görmesiyle ortaya çıkar. En sık nedenler arasında yaşa bağlı değişiklikler, fazla kilo, geçirilmiş eklem yaralanmaları, yoğun fiziksel yüklenme ve eklem yapısını etkileyen bazı ortopedik sorunlar bulunur. Özellikle diz, kalça ve ayak bileği gibi vücut ağırlığını taşıyan eklemler aşınmadan daha fazla etkilenebilir.
Kıkırdak hasarı ilerledikçe hareket sırasında ağrı, şişlik, tutukluk, eklemden ses gelmesi ve hareket kısıtlılığı görülebilir. Şikâyetlerin uzun süre devam etmesi durumunda erken değerlendirme önemlidir. Çünkü kıkırdak dokunun kendini yenileme kapasitesi sınırlıdır ve tedavi seçimi hasarın derecesine göre değişir.
Eklem kıkırdak aşınmasında ilk adım, ekleme binen yükü azaltmak ve mevcut hasarın ilerlemesini önlemektir. Kilo kontrolü, uygun egzersiz programları, kasların güçlendirilmesi ve günlük aktivitelerin düzenlenmesi fayda sağlayabilir. Gerektiğinde fizik tedavi, enjeksiyon uygulamaları veya ileri düzey kıkırdak hasarlarında uygulanan cerrahi seçenekler hakkında detaylı bilgi için kıkırdak cerrahisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Tedavi planı yalnızca ağrıyı azaltmaya değil, eklem hareketlerini korumaya ve kişinin günlük yaşam kalitesini artırmaya yönelik hazırlanmalıdır.
Eklem kıkırdak aşınması, eklemi oluşturan kemiklerin uçlarını kaplayan kaygan ve dayanıklı kıkırdak dokunun zaman içinde incelmesi, yüzeyinin bozulması veya tamamen kaybolmaya başlamasıdır. Sağlıklı kıkırdak, eklem hareketleri sırasında kemiklerin birbirine sürtünmesini önler ve yükün eklem yüzeyine dengeli biçimde dağılmasını sağlar. Bu dokunun yapısı bozulduğunda eklemin hareket mekanizması da etkilenmeye başlar.
Aşınma genellikle bir anda oluşmaz. İlk dönemde kıkırdak yüzeyinde küçük düzensizlikler ve yumuşamalar görülebilir. Zamanla çatlaklar derinleşebilir, kıkırdak tabakası incelir ve alttaki kemik daha fazla yük taşımaya başlar. Bu süreç ilerlediğinde eklem aralığında daralma, kemik yüzeylerinde değişiklik ve hareket sırasında ağrı ortaya çıkabilir.
Kıkırdak dokunun damar yapısının sınırlı olması, kendini onarma kapasitesinin de düşük olmasına neden olur. Bu nedenle erken dönemde fark edilen kıkırdak hasarlarında ekleme binen yükün azaltılması ve uygun tedavi planının oluşturulması önem taşır. Diz, kalça, ayak bileği ve omuz gibi sık kullanılan eklemlerde kıkırdak aşınmasına daha sık rastlanabilir.
Eklem kıkırdak aşınması tek bir nedene bağlı gelişmeyebilir. Yaş ilerledikçe kıkırdak dokunun su içeriği, esnekliği ve yük taşıma kapasitesi değişebilir. Bunun yanında fazla kilo, özellikle diz ve kalça gibi ağırlık taşıyan eklemlere binen basıncı artırarak kıkırdak yüzeyinin daha hızlı yıpranmasına yol açabilir.
Geçirilmiş spor yaralanmaları, bağ ve menisküs hasarları, eklem kırıkları veya tekrarlayan travmalar da kıkırdak aşınması açısından önemli risk faktörleridir. Özellikle eklemin mekanik dengesini bozan yaralanmalar sonrasında yük belirli bir bölgeye yoğunlaşabilir. Uzun yıllar boyunca ağır fiziksel iş yapmak veya yanlış teknikle tekrarlanan sportif hareketler de benzer şekilde eklem yüzeyini zorlayabilir.
Bacaklarda eğrilik, kalça yapısındaki bozukluklar veya eklem yüzeylerinin uyumsuz olması gibi anatomik problemler kıkırdak üzerinde dengesiz basınç oluşturabilir. Bazı romatizmal hastalıklar ve eklem içi iltihaplanmalar da kıkırdak dokusuna zarar verebilir. Kıkırdak aşınmasının nedenini doğru belirlemek, yalnızca ağrının kontrol edilmesi için değil, hasarın ilerlemesine yol açan temel sorunun da değerlendirilmesi açısından önemlidir.
Kıkırdak aşınmasının belirtileri, hasarın bulunduğu ekleme ve ilerleme derecesine göre değişebilir. En sık karşılaşılan şikâyet, hareket sırasında ortaya çıkan eklem ağrısıdır. Başlangıç döneminde ağrı genellikle uzun yürüyüş, merdiven çıkma, çömelme veya yoğun egzersiz sonrasında hissedilir.
Hasar ilerledikçe daha kısa süreli aktivitelerde hatta bazı kişilerde dinlenme sırasında da rahatsızlık oluşabilir. Özellikle diz kıkırdak aşınmasında merdiven kullanırken, oturup kalkarken veya uzun süre aynı pozisyonda kaldıktan sonra ağrı belirginleşebilir.
Eklemde şişlik, hareketlerde sertlik, takılma hissi ve hareket açıklığının azalması da görülebilir. Bazı kişiler hareket sırasında sürtünme, çıtırtı veya kıtırtı şeklinde sesler fark edebilir. Ancak yalnızca eklemden ses gelmesi kıkırdak hasarı bulunduğunu göstermez. Şikâyetlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Kıkırdak aşınmasını anlamak için ortopedik muayenede eklemin hareket açıklığı, ağrının yeri, şişlik ve eklem dengesi değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde röntgen ve MR gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır. Özellikle birkaç haftadan uzun süren, günlük hareketleri kısıtlayan veya giderek artan eklem ağrısında uzman değerlendirmesi yapılması, sorunun kaynağının daha doğru belirlenmesini sağlar.
Eklem kıkırdak aşınmasının derecesi yalnızca kişinin ağrı seviyesine bakılarak belirlenmez. Değerlendirmede fizik muayene bulguları, hastanın günlük hareketlerde yaşadığı sorunlar ve görüntüleme sonuçları birlikte ele alınır.
Muayene sırasında eklemin hareket açıklığı, hassasiyet, şişlik, kas gücü ve yük dağılımını etkileyebilecek mekanik problemler incelenir. Daha önce geçirilmiş kırık, bağ yaralanması, menisküs hasarı veya ameliyat öyküsü de değerlendirmeye dahil edilir.
Röntgen, özellikle ileri dönem kıkırdak kaybının eklem üzerindeki etkilerini değerlendirmek için kullanılabilir. Kıkırdak dokusu röntgende doğrudan görülmese de eklem aralığındaki daralma, kemik çıkıntıları ve kemik yapısındaki değişiklikler aşınmanın boyutu hakkında bilgi verebilir. MR görüntüleme ise kıkırdak yüzeyini, kıkırdak altındaki kemiği ve menisküs gibi diğer eklem yapılarını daha ayrıntılı inceleme imkânı sağlar.
Kıkırdak hasarı yüzeysel yumuşamadan derin çatlaklara ve kemiğin açığa çıktığı ileri kayıplara kadar farklı derecelerde olabilir. Hasarın büyüklüğü, derinliği ve eklemin hangi bölgesinde bulunduğu tedavi kararını doğrudan etkiler. Bu nedenle aynı derecede görünen iki kıkırdak hasarında yaş, aktivite düzeyi ve eklem yapısına göre farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Eklem kıkırdak aşınmasında uygulanacak tedavi, hasarın bulunduğu bölgeye, aşınmanın derecesine, kişinin yaşına ve günlük aktivite düzeyine göre planlanır. Erken dönemde amaç ekleme binen yükü azaltmak, ağrıyı kontrol altına almak ve kıkırdak kaybının ilerlemesini yavaşlatmaktır. Özellikle fazla kilosu bulunan kişilerde kilo kontrolü, diz ve kalça eklemleri üzerindeki baskının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Kasların güçlendirilmesine yönelik kişiye uygun egzersizler, eklemin daha dengeli çalışmasını destekler. Yüzme, kontrollü yürüyüş ve düşük dirençli bisiklet gibi ekleme fazla yük bindirmeyen aktiviteler tercih edilebilir. Ağrıyı artıran yoğun koşu, ani yön değiştirme veya uzun süre çömelme gibi hareketlerin sınırlandırılması gerekebilir. Fizik tedavi uygulamaları ve uygun hastalarda eklem içi enjeksiyon seçenekleri de tedavi planına dahil edilebilir.
Kıkırdak hasarının ileri olduğu veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkilediği durumlarda cerrahi yöntemler değerlendirilebilir. Kıkırdak onarımına yönelik işlemler, hastanın mevcut eklem yapısına göre seçilir. Korunma açısından düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak, spor sırasında doğru teknik kullanmak ve eklem yaralanmalarını ihmal etmemek önemlidir.
Sürekli ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı varsa tedaviyi geciktirmeden ortopedi değerlendirmesi yapılmalıdır. Spor sırasında oluşan eklem ve kıkırdak yaralanmalarının tedavi seçenekleri hakkında detaylı bilgi için spor cerrahisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kıkırdak kaybı ile kireçlenme birbiriyle yakından ilişkilidir ancak aynı kavram değildir. Kıkırdak kaybı, eklem yüzeyini kaplayan koruyucu dokunun incelmesi veya bozulmasıdır. Kireçlenme ise tıbbi adıyla osteoartrit, yalnızca kıkırdağı değil eklemin tamamını etkileyen daha geniş bir süreçtir. Kıkırdak aşındıkça kemikler arasındaki yük dağılımı bozulur ve eklem aralığı daralabilir. Zamanla kemik yüzeylerinde sertleşme, kemik çıkıntıları ve şekil değişiklikleri gelişebilir.
Bu nedenle ilerleyen kıkırdak hasarı, kireçlenmenin önemli bir parçası olarak değerlendirilir. Ancak her kıkırdak problemi ileri düzey osteoartrit anlamına gelmez. Özellikle sınırlı bir bölgede oluşan travmatik kıkırdak hasarları erken dönemde farklı şekilde ele alınabilir.
Ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı bulunan kişilerde hasarın yaygınlığı ve eklemde başka değişikliklerin olup olmadığı görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir. Tedavi planı da yalnızca kıkırdak kaybına değil, eklemin genel durumuna göre belirlenir.
Kıkırdak aşınmasında tedavi seçenekleri hastanın yaşı, şikâyetleri, hasarın yeri ve eklemin genel durumuna göre değişir. Hafif ve orta düzey sorunlarda ilk seçenek genellikle eklemi destekleyen kasları güçlendiren kontrollü egzersizlerdir. Fizik tedavi programları, hareket açıklığını korumaya ve eklem üzerindeki yükü daha dengeli dağıtmaya yardımcı olabilir. Kilo kontrolü ve günlük aktivitelerin yeniden düzenlenmesi de tedavinin önemli bir parçasıdır.
Şikâyetlerin devam ettiği uygun hastalarda eklem içi enjeksiyonlar değerlendirilebilir. Hyalüronik asit, bazı biyolojik uygulamalar veya hekimin uygun gördüğü farklı enjeksiyon seçenekleri ağrı ve fonksiyon açısından destek sağlayabilir. Kıkırdak hasarı sınırlı ancak derinse cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.
Mikro kırık, osteokondral greft veya farklı kıkırdak onarım teknikleri seçilmiş hastalarda uygulanabilir. İleri kireçlenmede ise kıkırdak onarımından farklı cerrahi seçenekler gerekebilir. En doğru yöntem, görüntüleme ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Kıkırdak hasarının değerlendirilmesi yalnızca tek bir görüntüleme yöntemine dayanmaz. İlk aşamada yapılan ortopedik muayenede ağrının yeri, eklem hareketleri, şişlik, hassasiyet ve hareket sırasında oluşan takılma veya sürtünme hissi değerlendirilir. Ayrıca eklemin yük taşıma dengesi ve çevresindeki kasların durumu da incelenir.
Röntgen, kıkırdağın kendisini doğrudan göstermez ancak kıkırdak kaybının eklem üzerindeki sonuçları hakkında önemli bilgi verir. Eklem aralığında daralma, kemik çıkıntıları ve kemik yüzeyindeki değişiklikler röntgende görülebilir. MR ise kıkırdak dokusunu daha ayrıntılı değerlendirmeye yardımcı olur.
Hasarın derinliği, yüzey düzensizlikleri, kıkırdak altındaki kemik değişiklikleri ve menisküs veya bağ gibi diğer yapılar aynı incelemede görülebilir. Her hastada MR gerekli olmayabilir. Hangi yöntemin kullanılacağı, kişinin şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre ortopedi uzmanı tarafından belirlenir.
Eklem kıkırdağının dayanıklılığı yaş, vücut ağırlığı ve eklemin maruz kaldığı yüklerle doğrudan ilişkilidir. Yaş ilerledikçe kıkırdağın esnekliği ve yük karşısında kendini koruma kapasitesi azalabilir. Bu durum tek başına hastalık anlamına gelmez ancak diğer risk faktörleriyle birleştiğinde aşınmayı hızlandırabilir.
Fazla kilo ise özellikle diz, kalça ve ayak bileği gibi yük taşıyan eklemlerde basıncı artırır. Günlük yürüyüş ve merdiven çıkma gibi hareketlerde bile eklem yüzeyine normalden daha fazla kuvvet binebilir.
Geçirilmiş kırıklar, bağ yaralanmaları, menisküs hasarları veya eklem çıkıkları da yük dağılımını bozarak belirli kıkırdak bölgelerinin daha fazla zorlanmasına neden olabilir. Benzer şekilde ağır fiziksel iş, sık çömelme, zıplama veya aynı hareketin uzun süre tekrarlanması kıkırdak üzerinde sürekli stres oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca aktivite miktarı değil, hareketin doğru teknikle yapılması ve eklemin yeterli dinlenme süresine sahip olması da önem taşır.
Eklem ağrısı, şişlik ve hareket kısıtlılığı kıkırdak aşınmasında görülebilen belirtiler arasındadır ancak bu şikâyetlerin her biri farklı eklem sorunlarında da ortaya çıkabilir. Kıkırdak hasarında ağrı başlangıçta genellikle hareket ve yüklenmeyle belirginleşir.
Örneğin dizdeki bir sorun merdiven inerken, çömelirken veya uzun yürüyüş sonrasında daha fazla hissedilebilir. Şişlik ise eklem içindeki tahrişe bağlı sıvı artışıyla ilişkili olabilir ve özellikle yoğun aktivite sonrasında fark edilebilir.
Hareket kısıtlılığı ilerleyen dönemlerde eklemi tam bükme veya açma güçlüğü şeklinde görülebilir. Eklemden gelen çıtırtı, sürtünme veya kıtırtı sesleri ise tek başına kıkırdak aşınması anlamına gelmez. Ağrısız eklem sesleri sağlıklı kişilerde de görülebilir.
Ancak seslere ağrı, şişlik, takılma hissi veya hareket kaybı eşlik ediyorsa değerlendirilmesi gerekir. Belirtilerin süresi, hangi hareketlerde ortaya çıktığı ve giderek artıp artmadığı, kıkırdak hasarının araştırılmasında önemli ipuçları sağlar.
Eklem kıkırdağının dayanıklılığı yaş, vücut ağırlığı ve eklemin maruz kaldığı yüklerle doğrudan ilişkilidir. Yaş ilerledikçe kıkırdağın esnekliği ve yük karşısında kendini koruma kapasitesi azalabilir. Bu durum tek başına hastalık anlamına gelmez ancak diğer risk faktörleriyle birleştiğinde aşınmayı hızlandırabilir.
Fazla kilo ise özellikle diz, kalça ve ayak bileği gibi yük taşıyan eklemlerde basıncı artırır. Günlük yürüyüş ve merdiven çıkma gibi hareketlerde bile eklem yüzeyine normalden daha fazla kuvvet binebilir.
Geçirilmiş kırıklar, bağ yaralanmaları, menisküs hasarları veya eklem çıkıkları da yük dağılımını bozarak belirli kıkırdak bölgelerinin daha fazla zorlanmasına neden olabilir.
Benzer şekilde ağır fiziksel iş, sık çömelme, zıplama veya aynı hareketin uzun süre tekrarlanması kıkırdak üzerinde sürekli stres oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca aktivite miktarı değil, hareketin doğru teknikle yapılması ve eklemin yeterli dinlenme süresine sahip olması da önem taşır.
Eklem ağrısı, şişlik ve hareket kısıtlılığı kıkırdak aşınmasında görülebilen belirtiler arasındadır ancak bu şikâyetlerin her biri farklı eklem sorunlarında da ortaya çıkabilir. Kıkırdak hasarında ağrı başlangıçta genellikle hareket ve yüklenmeyle belirginleşir.
Örneğin dizdeki bir sorun merdiven inerken, çömelirken veya uzun yürüyüş sonrasında daha fazla hissedilebilir. Şişlik ise eklem içindeki tahrişe bağlı sıvı artışıyla ilişkili olabilir ve özellikle yoğun aktivite sonrasında fark edilebilir.
Hareket kısıtlılığı ilerleyen dönemlerde eklemi tam bükme veya açma güçlüğü şeklinde görülebilir. Eklemden gelen çıtırtı, sürtünme veya kıtırtı sesleri ise tek başına kıkırdak aşınması anlamına gelmez. Ağrısız eklem sesleri sağlıklı kişilerde de görülebilir.
Ancak seslere ağrı, şişlik, takılma hissi veya hareket kaybı eşlik ediyorsa değerlendirilmesi gerekir. Belirtilerin süresi, hangi hareketlerde ortaya çıktığı ve giderek artıp artmadığı, kıkırdak hasarının araştırılmasında önemli ipuçları sağlar.
